Anne ve Baba tutumları

Demokratik anne-baba tutumu

Demokratik ana-baba, çocuğa büsbütün ve derin bir sevgisini saygıyla gösterir. Bu sevgi ve saygıyı koşulsuz olarak sürdürür, demokratik ana-baba eğer, çünkü türü sevgi aktarımı yapmaz, devamlı olarak ta bunu gösterir. Çocuğun ilgi ve ihtiyaçlarına hassastır. Özen duyar, anlayışlıdır,empatik bir beceri anlayışına sahiptir.

Davranışlarını ilgi ve anlayışla izler. Otonom benlik iradesine ve sağlıklı uyuma değer verir. Yaşına göre kendisiyle ilgili bazı kararları almaya çocuğu teşvik eder; önemli konularda alınan kararların nedenlerini çocukla tartışır, onun görüşlerine değer verir; sözel alışverişlere olanak sağlar. Hemen her konuda çocuğa iyi bir rehber olmaya çalışır .

Aile ortamında devamlı olarak kabul gören çocuk, genellikle sosyalleşmiş, işbirliğine dayalı etkileşimlere hazır, arkadaş canlısı, duygusal ve sosyal açıdan dengeli, mutlu bir bireydir. Mutlu bir birey olması da yetişkinlik döneminde mutlu ve umutlu bir yetişkin olmasını sağlamaktadır.

Bu ana-babalar, engelleyici davranmamakta, çocuklarına makul sınırlar içinde özgürlük tanımaktadırlar.

 

Baskıcı ve Otoriter Anne – Baba tutumu

Otoriter ana-baba, sevgisini elindeki uslu çocuk ve kendilerince çizmiş oldukları çocuk ilkelerine uygun şekilde davranmasını bekleyen bir tutumdur. Yani çocuk eğer istenilen şekilde davrandıkça iyi ve uslu bir çocuk olduğundan sevgi ancak o zaman hak edilir, görüşü yaygındır. Yani sevgiyi istenen davranışların belirip gelişmesi için bir pekiştireç olarak kullanır. Aksi takdirde çocuğun sert bir otoriteyle, maddi ve manevi cezayla karşılaşması mümkün olabilmektedir.

İstenen davranışlar da çoğunlukla gelenek ve daha üst otoritelerce saptanmış kurallara ve normlara uygun davranışlardır. Ana-baba kendisini toplumsal otoritenin temsilcisi olarak görür ve mutlak itaat bekler, aksi halde cezaya başvurur, her türlü kararları kendileri alırlar.

Otoriter tutumun hakim olduğu ailelerde ceza önde tutulmuştur ve suçla orantısızdır. Ceza aileden aileye değişirse de amaç aynıdır. Çocuk ne pahasına olursa olsun yola getirilmelidir. Kimi evde bu dayakla; kimi evde de ayıpla suçlama be korkutma ile sağlanır. Kimi evde de sert bir bakış yeterlidir. Ona tanınan haklar en aza indirilmiştir .

 

İlgisiz ve Kayıtsız Anne ve Baba tutumu

İlgisiz ana-baba, çocuğun isteklerini, beklentilerini, hiç bir denetim ve sınırlama getirmeksizin kayıtsız şartsız kabul eden kabul eden ana-babalardır. Bu tutumun öngördüğü ailelerde yetişen bir çocuk kendi öz denetim ve dürtülerini kontrol etme özelliklerini olumsuz yönde etkileyerek, saldırganlık, vurma, kırma gibi eylem içerikli olumsuz davranışlarının artmasına neden olur.

İlgisiz, lakayt, ihmal eden ana-babalarda çocukta farklı problemlere yol açar. Agresyon, kendine saygı ve kendini denetim azlığı, bozuk aile ilişkileri gibi.

İlgisiz tutum bir ebeveyninin çocuğuna yapacağı en büyük kötülüktür. Daha ileriki yıllarda ev ortamında bulamadığı ilgi ve sevgiyi dışarıda arayacaktır.ufakta olsa sevgi mesajını farklı yorumlayacak ve Sığınılacak bir liman arayacaktır.

Yapılan bir araştırma da İlgisiz tutumun diğer tutumlar içinde en zararlı tutum olduğu anlaşılmıştır.

İlgisiz ana-baba çocuğunu ihmal hatta psikolojik bakımdan reddeder. Çocuğun ilgi ve ihtiyaçlarından habersizdir. Nerede, ne yaptığıyla fazla ilgilenmez, varlığından rahatsız olduğundan, çocuğunu çevresinden mümkün olduğu kadar uzak tutmaya çalışır, ilgisiz ana-baba çocuğuna en az sevgi gösteren ve davranışlarına en az kontrol uygulayan ana-babadır .

Kimlik kazanma çabaları içindeki kişinin durumu , Marcia’ ya göre bağlılık (kararın kesinliği) ve bunalıma geçirme kararsızlık yaşama) açısından iki boyutta değerlendirilebilir. Başarılı kimlik statüsüne sahip olan kişiler bunalım geçirmiş ve bir karara varıp kararlarına bağlanmış olan kişilerdir. Bunların sorunlarını çözmüş oldukları söylenebilir. Bu kişilerin aile ilişkilerine bakıldığına kısmen uzak ve reddedici aile ilişkilerine sahip oldukları görülmektedir.

 

Gevşek Tutum – (Çocuk merkezci aile)

Gevşek tutumu içeren ana-baba, Çocuk sevgisine geç sahip olan, genelde çocuğa sahip olma yaşının üzerinde bir yaşta sahip olan ailelerde sıklıkla görülen bir ana-baba tutumudur.

Gevşek aile tutumunun olduğu bir ortamda çocuk, ailede insiyatif sahibi tek kişidir ve onun isteklerine diğer aile bireyleri kayıtsız şartsız uyarlar. Çocuğun dengesiz bir ortam içinde abartılmış bir sevgi gösterisi içinde büyüyor olması, onun doyumsuz bir birey olmasına zemin hazırlar. Böyle yetişen bireyler her isteğinin yerine getirileceğini zanneder ve okul kurumundaki kurallar karşısında hayal kırıklığına uğrarlar ve kolay kolay uyum sağlayamazlar.

Gevşek aile yapısında büyüyen çocuk ailede tek inisiyatif sahibi olan kişidir. Aile bireyleri çocuğun isteklerine kayıtsız şartsız uydukları için Çocuk genelleme yapar.

 

Dengesiz ve Kararsız Anne – Baba tutumu

Dengesiz ve kararsız bir tutumun öngördüğü ailede yetişen bir çocuk, Neyi,nerede,ne zaman ve nasıl yapmalıyım.? “sorularıyla o kadar meşgul olur ki o yapmaya kalkana kadar başkaları çoktan eyleme geçmiş olur. Çocuk kendi kişilik gelişimi sağlamak için oldukça uzun zaman ve emek harcar ama asla istenilen sonuca ulaşamaz.

Ana-babanın dengesiz ve kararsız olması, çocuğun eğitim ve gelişimini olumsuz açıdan etkiler. Bu dengesizlik ve tutarsızlık, ana-baba arasındaki görüş ayrılığından olduğu gibi anne-babanın gösterdikleri değişken davranış biçiminde de görülebilir. Anne-babanın çocuğun yanında “çocuk konusunda” birbirlerini eleştirmeleri, birinin olumlu yaklaşmasına, diğerinin olumsuz tutum ya da taraflardan birinin çocuk kayırması çok sıklıkla rastlanılan terbiye yanlışlıklarındandır.

 

Koruyucu Anne – Baba tutumu

Koruyucu ana-baba, çocuğa karşı aşırı korumacı, gereğinden çok fazla kontrol ve denetim mekanizmasını gösteren ana-babadır. Bunun yanında aşırı bir şekilde özen ve itina gösteren özelliğini de unutmamak gerekir.

Bunun sonucun da çocuk, diğer kişilere karşı aşırı bağımlı güvensiz, duygusal kırıklıkları bir kişi olabilir. Bu bağımlılık, çocuğun yaşamı boyunca sürebilir ve aynı koruyucu tutumu, gelecekteki eşinden bekleyebilir.

Hakan KIRBAŞ
Psikolojik Danışman

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*