İlk Türk Devleti
Asya Hun Devleti (Büyük Hun Devleti)
Teoman Dönemi (MÖ 220-209)
- Tarihte bilinen ilk Türk devletidir.
- Orhun-Selanga ırmakları ile Ötüken civarında yaşamışlardır.
- Bilinen ilk hükümdarı Teoman'dır. Teoman Orta Asya'da dağınık halde yaşayan Türk boylarını bir araya getirerek Çinlilerle mücadele yapmıştır.
- Bu dönemde Çinlilerle mücadeleler yapıldı. Çin Hükümdarı, Türk akınlarından kurtulmak amacıyla Çin Seddi'ni inşa ettirdi.
- Teoman'dan sonra yerine Mete Kağan geçmiştir.
Mete Han Dönemi (MÖ 209-174)
- Dünyada ilk defa onlu sistemi kullandı. İlk düzeli orduyu kurdu.
- Orta Asya'da yaşayan Türk boylarını ilk defa bir bayrak altında toplamıştır.
- İpek ticaret yolunun denetimini ele geçirdi.
- Çinlilerle savaş yaptı. Mete Kağan, Çin'in tamamını ele geçirecek bir güce sahipti. Fakat bunu yapmadı. Çin nüfusunun kalabalık olmasından dolayı fetihten sonra buraya yerleşecek Türklerin Çin kültüründen etkilenerek asimile olacaklarını düşündü.
- Mete Hanın ölümünden sonra zayıflamaya başlayan devlette Çinli prenseslerle evlenme geleneği başladı. Çinliler, devletin içine kadar girebilmiş ve devletin yıkılmasında zararlı faaliyetlerde bulunmuşlardır.
- Kuzey ve güney şeklinde iki kısma ayrılmıştır. Güney Hunları Çin egemenliği altında yaşamlarına devam ettiler. Kuzey Hunları ise bağımsız kalmak için mücadele ettiler. Kuzey Hunları, 156 yılında Siyenpiler tarafından ortadan kaldırıldı.
Türklerin Orta Asya'dan Göçleri:
Orta Asya'da yaşayan Türkler; doğuya (Çin), güneye (Hindistan), batıya (Hazar'ın kuzeyi ve Hazar'ın güneyine) göç ettiler.
Türklerin Orta Asya'dan göç nedenleri:
- Kuraklık nedeniyle otlakların azalması ve salgın hastalıklar nedeniyle hayvanların ölmesi.
- Nüfusun artması. Tarım alanlarının küçülmesi.
- Türk boyları arasında meydana gelen mücadeleler.
- Çin baskınları.
- Türklerin yeni yurtlar elde etmek isteyişi.
Kavimler Göçü (375)
Orta Asya'dan batıya doğru göç eden Hunlar, Karadenizin kuzeyine yerleştiler. Burada, komutanları Balamir öncülüğünde güçlendiler. Batıya doğru ilerlediler. Barbar adı verilen Germen kavimlerini (Ostrogot, Vizigot, Franklar, Angıllar, Saksonlar, Vandallar, Gepidler) yaptıkları savaşlarda yendiler. Bu kavimler Türklerden kaçarak Roma imparatorluğuna sığındılar.
Tarihte, bu kavimlerin yerlerini değiştirmesi olayına Kavimler Göçü adı verilir (375).
Kavimler Göçü'nün Sonuçları:
- Kavimlerin sığındığı Roma İmparatorluğu bu olaydan etkilendi. Batı ve Doğu olarak ikiye ayrıldı. Batı Roma 476 yılında yıkıldı.
- Kavimlerin kaynaşması ile günümüzdeki Avrupa milletleri meydana geldi.
- Feodalite ortaya çıktı.
- Kavimler arasında Hıristiyanlık yayıldı.
- Avrupa'ya yerleşen Türkler burada devletler kurdular.
- Bazı tarihçilerce bu olay ilkçağın sonu ortaçağın başlangıcıdır.
Avrupa Hun Devleti
- Kavimler Göçü'nün meydana gelmesini sağlayan devlettir.
- Balamir öncülüğünde Orta Macaristan'da kuruldu.
- En tanınmış hükümdarı Attila'dır. Attila Bizans ve Batı Roma ile mücadele etti. Devletin topraklarını genişletti. Devlet sınırları batıda Danimarka ile Doğu'da Volga nehrine kadar uzanmıştı.
İtalya seferi dönüşünde ölmüştür (453).
- Avrupalılar kendisine "Tanrının kırbacı" demiştir.
- Attila'nın ölümünden sonra devlet zayıflamış ve Doğu Roma tarafından yıkılmıştır.
Göktürk Devleti
- Tarihte Türk adıyla kurulan ilk Türk Devletidir.
- Devletin merkezi Ötüken'dir.
- orta Asya'da kuruldu. Kurucusu Bumin Kağan'dır.
- Kardeşi İstemi Yabgu ile devleti ikili teşkilata göre yönetti.(Doğu kısmını kendisi batı kısmını ise kardeşi yönetmiştir.)
- Bumin Kağan'dan sonra yerine Mukan Kağan geçmiştir. Göktürkler, en güçlü dönemini Mukan Kağan zamanında yaşadı.
- İstemi Yabgu, İpek Ticaret yolunu denetim altına almak amacıyla Sasanilerle anlaşarak Akhunlar’ı ortadan kaldırdı. Daha sonra İpek ticaret yolu nedeniyle Sasanilerle arası açıldı. Bizans ile anlaşarak Sasanilerle mücadele etti.İpek ticaret yolunun denetimi tamamen Göktürkler'e geçti.
- Bu dönemde yapılan seferlerle Orta Asya'nın batı bölgesinin Türkleşmesini sağlandı.
- Mukan Kağanın ölümünden sonra devlet zayıfladı. Çinlilerin kışkırtmaları sonucu devlet doğu ve batı olarak ikiye ayrıldı. Doğu Göktürkler 630, Batı Göktürkler ise 659'da yıkıldı.
Kutluk Devleti (II. Göktürk Devleti)
- Göktürk Devleti'nin yıkılmasından sonra Türkler Çin egemenliğine girdiler.
- 682 yılında Kutluk, Çin'e karşı başlattığı bağımsızlık mücadelesini kazandı.
- Devletin merkezi Ötüken'dir.
- Tonyukuk'u vezir olarak görevlendirdi.
- Kutluk Kağan (İlteriş), Çin'e 46 sefer yapmış ve Göktürkleri eski gücüne kavuşturmuştur.
- Kutluk Kağan'dan sonra yerine Kapgan Kağan geçti. Bu dönemde Çinlilerle mücadele edildi.
- Kapgan Kağan'dan sonra devletin başına Bilge Kağan geçti. Kardeşi Kültigin ise ordu komutanı olarak görev aldı. Tonyukuk ise Bilge Kağanın danışmanı olarak görev yaptı.
- Bilge Kağan döneminde Çinlilerle mücadele edildi. Karluklar itaat altına alındı.
- Kültigin ve Tonyukuk'un ölümünden sonra Bilge Kağan yalnız kaldı. Bilge Kağanın ölümünden sonra devlet zayıfladı. Basmil, Karluk ve Uygurlar ayaklandılar. Göktürk Devleti sona erdi(742).
- Bilge Kağan, Kültigin ve Tonyukuk adına Orhun Yazıtları dikilmiştir. Türk tarihinin en eski yazılı eserleridir.
- Göktürklere ait Ergenekon Destanı vardır. Türklerin Ergenekon ovasından çıkarak Kutluk Devletini kurmaları anlatılır.
Uygurlar
- Kutluk Bilge Kül Kağan tarafından kuruldu.
- Devletin merkezi Ordu-Balık (Karabalgasun)dur.
- Bögü Kağan, devletin en parlak olduğu dönemdir. Uygurlar, Bögü Kağan döneminde Mani dinini resmen kabul ettiler. Mani dini hayvan eti yemeyi yasaklamaktaydı. Bu da Türklerin savaşçılık özelliklerini olumsuz yönde etkilemekteydi. Bu nedenle Mani dini Türkler arasında fazla yayılmadı.
- Uygurlar Türkler arasında ilk defa yerleşik yaşama geçen devlettir.
- Ticari faaliyetlerde bulunmuşlar. Bilim ve sanatla uğraşmışlardır.
- Uygurlar, 840 yılında Kırgızlar tarafından ortadan kaldırıldı.
Bütün hakları saklıdır. © 2007 - sosyalcim.org
