Osmanlı Kültür-Medeniyet

Devlet Yönetimi

Osmanlı Devleti adını kurucusundan almıştır. Devletin başında hükümdar bulunmaktaydı. Hükümdarlar bey, gazi, sultan, hüdavendigar, han, hakan, halife gibi ünvanları da kullanmışlardır. Osmanlı Devleti'nde hükümdarlık babadan oğula geçmekteydi. Hükümdarın erkek çocuklarının hepsi padişah olma hakkına sahipti. Bu durum taht kavgalarının yaşanmasına neden olmuştur. Padişahın erkek çocukları devlet yönetiminde tecrübe ve bilgi sahibi olmaları için sancaklara gönderilirdi (sancağa çıkma usulü). Şehzadeleri, sancaklarda "Lala" adı verilen hocaları eğtimekteydi. Bu uygulama ile şehzadeler padişah olduklarında ülkeyi başarılı bir şekilde yönetmişlerdir.
I.Ahmet zamanında ise taht kavgalarını önlemek amacıyla düzenleme yapılmıştır. Buna göre kardeşlerden en yaşlı ve olgun olanın (Ekber-Erşet sistemi) tahta geçmesine karar verildi. Bu uygulama ile sancağa çıkma usulü de kaldırıdı. Ekber-Erşet sistemi taht kavgalarını önlemiş olmasına rağmen sancağa çıkma usulünün kaldırılması şehzadelerin yöneticilik tecrübeleri olmadan padişah olmalarına neden oldu. Devlet yönetiminde merkezi otoriteinin bozlulmasında önemli bir etkiye sahiptir.

Osmanlı Devletinde padişah kesin otoritedir. Verdiği kararlar kanun hükmündedir. Bununla birlikte padişahın verdiği kararlar keyfi değildir. Padişah, dini kurallara, örfi kurallara ve töreye uygun kararlar vermekteydi. Devletin yönetiminde en başta padişah bulunmaktaydı.

Bursa ve Edirne devlete başkentlik yapmş şehirlerdir. İstanbul'un fethiyle devletin merkezi İstanbul olmuştur. Fatih, bu dönemde Topkapı Sasrayı'nı yaptırarak devleti buradan yönetmiştir. Saray, "Enderun" ve "Birun" adı verilen iki kısımdan oluşmaktadır. Birun sarayın dış bölümüdür. Enderun (Saray okulu) ise iç bölümünü oluşturmaktadır. Enderun, yönetici yetiştiren okuldur. Burada devşirme sisteminden gelen Hıristiyan ailelerin çocukları eğitilirdi. Enderun; Has oda, Hazine odası, Kiler odası ve Seferli odasından oluşmaktaydı.

Enderun'un diğer bir kısmını ise Harem oluşturmaktaydı. Harem saray kadınlarının bulunduğu ve eğitim adlığı kısımdır.

Divan-ı Humayun
Devlet işlerinin görüşüldüğü ve karara bağlandığı yerdir. Orhan Bey zamanında kurulmuştur. Divana padişah başkanlık ederdi Fatih döneminden itibaren divana sadrazam başkanlık yapmaya başlamıştır. Divanda alınan kararlar padişahın onaylamasıyla uyuglanırdı.

Divana katılan üyeler

Sadrazam (Veziriazam)
- Padişah adına devlet işlerini yöneten en yüksek derecedeki görevlidir. H ükümdarın mührünü taşırdı.

Kazasker
- Kadı ve müderrislerin atamasını yapar.
- Divanda önemli davalara bakar.
- Günümüzdeki Adalet bakanıdır.

Vezirler
- Sadrazaman yardımcı olan devlet işlerinden sorumlu olan kişilerdir.
- Günümüzdeki devlet bakanlarıdır.

Defterdar
- Mali işleden sorumlu divan üyesidir.
- Günümüzdeki maliye bakanınıdır.

Nişancı
- Padişahın yabancı devletlere gönderdiği mektuplara tuğra (padişahın imzası) çeker.
- Fethedilen toprakları deftere kaydeder.

Şeyhülislam
- Alınan kararların İslam dinine uygunluğunu denetler, karar verir.
- Halifeliğin, Osmanlıya geçmesiyle önemi artmıştır.
- Günümüzdeki müftüdür.

Kaptan-ı Derya
- Donanma komutanıdır.

Bütün hakları saklıdır. © 2007 - sosyalcim.org