İlk Türk-Müslüman Devletleri

Karahanlılar (840-1212)

- İlk Müslüman-Türk devletidir.
- Karluk, Yağma, Çiğil Türkleri tarafından Orta Asya-da kurulmuştur.
- İlk hükümdarları Bilge Kül Kadir Han-dır.
- Devletin merkezi Balasagun-dur.
- En önemli hükümdarı Satuğ Buğra Han-dır. Bu dönemde İslamiyet-i kabul etmişlerdir.
- Gaznelilerle anlaşarak Samanoğulları Devleti-ne son verdiler.
- Yusuf Kadir Han-ın ölümünden sonra devlet doğu ve batı olarak ikiye ayrıldı. Doğu Karahanlılar, Karahitaylar tarafından (1211), Batı Karahanlılar, Harzemşahlar tarafından yıkıldı (1212).

Gazneliler (963-1187)

Alp Tigin tarafından Afganistan-ın Gazne şehrinde kuruldu. Devletin en parlak dönemi Sultan Mahmud zamanıdır. Hindistan-a 17 sefer düzenleyen Gazneli Mahmud, İslamiyetin burada yayılmasını sağlamıştır. Sultan Mahmud-tan sonra yerin oğlu Mesud geçti. Büyük Selçuklu Devleti ile yaptıkları Dandanakan Savaşı-nı kaybeden Gazneli Devleti zayıfladı. Gurlar tarafından yıkıldı (1187).

Büyük Selçuklu Devleti (1040 - 1157)

Oğuzlar tarafından kurulan bu devlet adını Selçuk Bey-den almaktadır. Büyük Selçuklu Devleti, Oğuzların üçok kolunu Kınık boyuna mensuptur. Oğuz Yabgusuyla arası açılan Selçuk Bey Cend şehrine gelerek Müslümanlığı kabul etmiştir. Selçuk Bey-in torunları olan Tuğrul ve Çağrı Beyler Nişabur-a yerleştiler. Gaznelilerle yaptıkları Dandanakan Savaşını (1040) kazanarak devleti kurdular. Dandanakan Savaşı ile İslam dünyasında siyesi hâkimiyet Selçuklulara geçmiştir. Büyük Selçuklu Devleti-nde İlk hükümdar Tuğrul Bey-dir. Kardeşi Çağı Bey ise ordu komutanı oldu. Tuğrul Bey tarafından devletin merkezi daha sonra Rey şehrine taşındı. Tuğrul ve Çağrı Bey döneminde Anadolu-ya akınlar yapıldı. Bu dönemde Anadolu-yu elinde bulunduran Bizans ile Pasinler Savaşı yapıldı.

Pasinler Savaşı (1048)

Nedeni
Bizans-ın Türk akınlarını sona erdirmek istemesi.

Gelişimi
Büyük Selçuklu Devleti, Rum, Ermeni ve Gürcülerden oluşan Bizans ordusunu Pasinler Ovası-nda mağlup etmiştir.

Not: Bizans ile yapılan ilk savaştır.

Tuğrul Bey, 1055 yılında Bağdat-a giderek Abbasi Halifesini Şii Büveyoğulları baskısından kurtardı. Bu olaydan sonra Abbasi Halifesi, Tuğrul Bey-e -Doğunun ve Batının Sultanı- unvanını verdi. Abbasi Halifesi, Selçukluların koruyuculuğu altına girdi.

Alp Arslan Dönemi
Bu dönemde Azerbaycan, Kuzey Irak, Suriye ele geçirildi. Bizans ile Malazgirt Savaşı yapıldı (1071).

Malazgirt Savaşı (26 Ağustos 1071)
Büyük Selçuklu Devleti sultanı Alp Arslan ile Bizans imparatoru Romanos Diojen (Romen Diyojen) arasında meydana gelmiştir.

Savaşın nedenleri
- Bizans-ın Türk akınlarına son vermek istemesi.
- Bizansın Türklerin Anadolu-daki ilerlemelerini sonlandırmak istemesi.

Gelişimi
Malazgirt ovasında yapılan savaşı Alparslan kazanır.

Sonuçları
- Anadolu-nun kapıları Türklere açıldı.
- İslam dünyası üzerindeki Bizans baskısı kalktı.
- Bizans-ın, Türkleri Anadolu-dan çıkarma ümidi azaldı
- Bizans, Türklere karşı Avrupa-dan yardım istedi. Haçlı Seferleri başladı.
- Anadolu-da ilk Türk beylikleri kurulmaya başladı.

Melikşah Dönemi
Devletin en parlak dönemidir. Devlet en geniş sınırlarına bu zamanda ulaşmıştır. Bu dönemde, Melikşah-ın en önemli yardımcısı Nizamulmülk-tür. Melikşah-ın ölümünden sonra devletin başına Sultan Sencer geçmiştir.

Sencer döneminde Karahitaylılarla 1141 yılında Katvan Savaşı yapıldı. Savaşı kaybeden Selçuklular, zayıflama sürecine girdi. Sultan Sencer Oğuzlar tarafından esir edildi. Selçuklu Devleti 4 kısma ayrıldı.

Horasan Selçukluları: Horosan-da kuruldu. Harzemşahlar tarafından ortadan kaldırıldı.

Kirman Selçukluları: İran-da kuruldu. Oğuzlar tarafından yıkıldı.

Suriye Selçukluları: Suriye-de kuruldu.

Türkiye Selçuklu Devleti: Anadolu-da kuruldu. (Türkiye Tarihi bölümünde bulabilrisiniz)

Eyyubiler (1174-1250)
Selahaddin Eyyubi tarafından Mısır-da kurulan bir Türk devletidir. Selahaddin Eyyubi döneminde, Suriye ve Irak ele geçirildi. Selahaddin Eyyubi, Haçlılarla mücadele etti. Hıttin Savaşını (1187) kazanarak Hıristiyanların elinde bulunan Kudüs-ü ele geçirdi. III. Haçlı Seferinin yapılmasına neden oldu. Selahaddin Eyyubi-nin ölümü üzerine devlet iç çekişmeler nedeniyle zayıfladı. 1250 yılında yıkıldı.

Memlükler (1250 - 1512)

Eyyubiler-e son veren Aybeg tarafından Mısır-da kurulan Türk devletidir. Mısır ve Suriye-yi ele geçirdiler. Moğollar ve Haçlılarla mücadele ettiler. Ayn-ı Calut savaşında (1260) Moğolları yendiler. Böylelikle, Mısır-ı Moğol istilasından kurtardılar. Anadolu Selçuklu Devleti-ni Moğollar-a karşı korudular. Elbistan Savaşı-nda Moğolları yendiler. Haçlıları Suriye-den tamamen çıkardılar.

Memlüklerin Anadolu-yu ele geçirmek istemeleri Osmanlı Devleti ile aralarının açılmasına neden oldu. Memlükler, Yavuz Sultan Selim döneminde yapılan Mısır Seferiyle (Mercidabık ve Ridaniye Savaşları) ortadan kaldırıldı.

Bütün hakları saklıdır. © 2007 - sosyalcim.org