İlk Türk-İslam Devletlerinde Kültür Medeniyet

Devlet Yönetimi
Eski Türk devletlerinde görülen hâkimiyet anlayışı devam etmiştir. Buna göre hükümdara devleti yönetme yetkisi tanrı tarafından verilmekteydi(Kut Anlayışı). Hükümdar öldükten sonra erkek çocukları tahta geçme hakkına sahipti. Bu anlayış, Türk Devletlerinde taht kavgalarının görülmesine ve devletin zayıflamasına neden olmuştur.

Hükümdar öldükten sonra tahta geçecek olan şehzadelerin devlet idaresi konusunda bilgi ve tecrübe sahibi olmaları amaçlanmıştı. Bu nedenle bazı bölgelerin idaresi meliklere verilirdi. Meliklerin yanında ise onlara hocalık yapan Atabeyler bulunmaktaydı. Devlet işleri divanda görüşülür ve karara bağlanırdı.

Ordu
Ordu onlu sisteme göre düzenlenmiştir. Orduda, birliklerin başında subaşı adı verilen komutanlar bulunmaktaydı.

Büyük Selçuklu Devletinde ordu

Hassa Ordusu : Çocuk yaşta toplanan kişilerden oluşmaktaydı.
Sipahiler : İkta sistemiyle yetiştirilen birliklerdir.
Bağlı beylik ve devletlerin askerleri: Savaş zamanında orduya katılan birliklerdir.
Büyük Selçuklularda ikta sistemi uygulanmaktaydı. Buna göre ülke topraklarının bir kısmının geliri hizmet karşılığı komutanlara verilmekteydi. Bu kişiler de elde ettikleri gelirle devlet için atlı asker yetiştirmekteydi.

Din ve İnanış
Talas Savaşından sonra İslamiyet Türkler arasında hızla yayıldı. Türkler yaşadıkları yerlerde farklı inançlara karşı saygı ve hoşgörü içerisinde davranmışlardır.

Sosyal ve Ekonomik HayatGöçebe olanlar hayvancılıkla, köylerde yaşayanlar hayvancılık ve tarımla, şehirde yaşayanlar ise ticaret ile uğraşmışlardır. Ülke toprakları üç kısma ayrılmıştır.

Has Toprak: Geliri padişaha ayrılan topraklardır.

İkta Toprak: Hizmet karşılığı devlet görevlilerine verilen topraklardır.

Haraci Toprak: Gayrimüslimlere ait olan topraklardır. Devlete harac vergisi vermekteydiler.

Mülk Toprak: Şahıslara ait olan topraklardır. Satılabilir, miras olarak başkasına geçebilirdi.

Vakıf Toprak: Gelirleri hayır kurumlarına bırakılan topraklardır. Elde edilen gelirlerle, han, hamam, saray, medrese ve kervansaray yaptırılmıştır.

Ticareti geliştirmek amacıyla kervansaraylar yaptırmışlardır. Kervansaraylarda, kervanların güvenlikleri sağlanmış ve kervan sahiplerine ücretsiz hizmet verilmiştir.

Kurulan Ahi teşkilatı ile Müslüman tüccarlara büyük kolaylıklar sağlanmıştı. Her meslek grubunun başında şeyh adı verilen kişiler bulunmaktaydı.

Dil ve Edebiyat
Karahanlı Devleti dil olarak Türkçeyi kullanmıştır. Türk-İslam edebiyatının ilk örnekleri Karahanlılar dönemine aittir. Karahanlılar döneminde yazılan eserlerden en önemlileri;

Kutadgu Bilig Yusuf Has Hacipe aittir.
Bu eser Karahanlı hükümdarı Tabgaç Buğra Hana sunulmuştur. Öğütlerden oluşmaktadır.

Divanü Lügatit Türk Kaşgarlı Mahmuta aittir.
Kaşgarlı Mahmut, bu eserinde Türkçenin Arapçadan daha üstün bir dil olduğunu ortaya koymaya çalışmıştır.

Atabetül-Hakayık (Hakikatlerin Eşiği) - Ahmed Yüknekiye aittir.

Gaznelilerde ise resmi dil Arapçaydı. Bu dönemde Firdevsi tarafından yazılan ve Sultan Mahmuta sunulan Şehname önemli bir eserdir.
Selçuklularda ise resmi dil Farsça, yazışma dili ise Arapçaydı. Bu dönemde yazılan en önemli eser, Ahmet Yesevinin (Piri Türkistan) şiirlerinden oluşan Divan-ı Hikmet isimli eseridir.
Harzemşahlarda, bilim dili Arapça, yazışma dili ise Farsçaydı. Memlükler ise resmi dil olarak Türkçeyi kullanmışlardır.

Bilim ve Sanat

Türk hükümdarları bilime önem vermiş ve bilim adamlarını korumuşlardır. Bu dönemde önemli bilginler yetişmiştir. Muhammed Farabi matematik, fizik, astronomi, mantık alanlarında eserler vermiştir. Kendisine, Muallim-i Sani (ikinci öğretmen) de denmekteydi. Bu dönemde yaşayan bilginlerden biri de İbni Sinadır. Kendisi bir filozof ve tıp alanlarında kitaplar yazmıştır. Yazdığı eserler uzun yıllar Avrupada okutulmuştur. İbni Sina, Tıbbın hükümdarı ve Avicenna adlarıyla tanınmıştır. Kitabüş Şifa, Fit-Tıp önemli eserlerindendir. Dönemin önemli kişilerinden birisi de Birunidir.
Bu dönemde çok sayıda medrese açılmıştır. Medreselerde dini ilimlerin yanında, felsefe, matematik, dersleri de okutulmaktaydı. Büyük Selçuklularda vezir Nizamül Mülkün Bağdatda açtığı Nizamiye Medresesi günümüzdeki üniversite düzeyinde eğitim vermekteydi. Bu dönemde yetişen Ömer Hayyam matematik alanında önemli bir isimdir. Melikşah adına Celali Takvimini hazırlamıştır.
Mimari alanda da önemli eserler verilmiştir. Tezhip, kakmacılık, minyatür sanatı önemlidir.

Bütün hakları saklıdır. © 2007 - sosyalcim.org